Το τέλος της επιστήμης

Όλες οι «εύκολες» ανακαλύψεις έχουν ήδη γίνει. Τι γίνεται από εδώ και πέρα;

Περνώντας τον χρόνο σας στο διαδίκτυο, διαβάζοντας βιβλία και άρθρα ή ακούγοντας ανθρώπους να μιλάνε για την επιστήμη, ενδεχομένως κάποια στιγμή στη ζωή σας να έχετε πέσει πάνω σε ένα παράθεμα που τυπικά πιστώνεται στον Γουίλιαμ Τόμσον, ευρέως γνωστό ως Λόρδο Κέλβιν:

Δεν υπάρχει πλέον τίποτα καινούργιο να ανακαλυφθεί στη Φυσική. Το μόνο που μένει είναι όλο και πιο ακριβείς μετρήσεις.

Θεωρητικά, ο Λόρδος Κέλβιν είπε αυτά τα λόγια το 1900, σε μια διάλεξη που έδωσε στο Βασιλικό Ίδρυμα της Μεγάλης Βρετανίας. Παρά τη δημοφιλία του (αν η δημοφιλία ήταν ποτέ κριτήριο αξιοπιστίας, δηλαδή), το παράθεμα είναι μάλλον μια παραποίηση των πραγματικών λεγόμενών του. Πράγμα που μας δείχνει για ακόμα μια φορά ότι καλό θα ήταν να μην πιστεύουμε ό,τι βρίσκουμε στο ίντερνετ - αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας. Το παράθεμα τυπικά χρησιμοποιείται για να τονίσει το πώς οι άνθρωποι συνήθως αποτυγχάνουμε οικτρά όταν επιχειρούμε να κάνουμε μεγαλεπήβολες προβλέψεις για το μέλλον της επιστήμης και της τεχνολογίας. Το 1900 υπήρχαν σίγουρα πολλά ακόμα πράγματα να ανακαλυφθούν στη Φυσική: δεν είχαν ακόμα διατυπωθεί οι θεωρίες της Ειδικής και Γενικής Σχετικότητας. Δεν είχε αναπτυχθεί η Κβαντική Φυσική. Ούτε η θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης. Ούτε και είχε παρατηρηθεί η διαστολή του Σύμπαντος που οδήγησε στη διατύπωση του Νόμου του Χαμπλ. Δεν υπήρχε η Φυσική των Στοιχειωδών Σωματιδίων. Δεν ήταν ευρέως αποδεκτή καλά καλά η Ατομική Θεωρία της Ύλης. Με άλλα λόγια, δεν υπήρχε όλος εκείνος ο κλάδος που σήμερα ονομάζουμε Σύγχρονη Φυσική.

Δεν είναι ξεκάθαρο αν η αντίληψη ότι οι άνθρωποι είχαν σχεδόν τερματίσει την πίστα της Φυσικής ήταν ευρέως διαδεδομένη την εποχή εκείνη ή απλώς μια άποψη στα περιθώρια της επιστήμης. Όπως και να ‘χει, είναι σαφές εκ των υστέρων ότι απείχε πολύ απ’ την πραγματικότητα. Δηλαδή, δεν έπεσε απλώς έξω. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ο 20ός αιώνας -ο αιώνας δηλαδή που ακολούθησε μετά την υποτιθέμενη δήλωση του Λόρδου Κέλβιν- ήταν ο «χρυσός αιώνας» των ανακαλύψεων.¹

To 1927 στις Βρυξέλλες, το Διεθνές Ινστιτούτο Σολβέ για τη Φυσική, οργάνωσε ένα συνέδριο (το πέμπτο στη σειρά) στο οποίο οι πιο διακεκριμένοι Φυσικοί του κόσμου συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν την καινούργια τότε Κβαντική Θεωρία. Από τους 29 παρευρισκόμενους, οι 17 είχαν, ή απέκτησαν στην πορεία, το βραβείο Νόμπελ για τη Φυσική. Στην αναμνηστική φωτογραφία που τραβήχτηκε απεικονίζονται κάποιοι από τους πιο διάσημους Φυσικούς που έχουν ποτέ υπάρξει: μεταξύ άλλων ο Άινστάιν, ο Χάιζενμπεργκ, η Κιουρί και ο Σρέντιγκερ.

Fun fact: Η μόνη επιστήμονας στην ιστορία με δύο Νόμπελ σε διαφορετικούς κλάδους (Φυσική και Χημεία) είναι η Μαρί Κιουρί.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι έμειναν δικαίως στην ιστορία γιατί η συνεισφορά τους άλλαξε πραγματικά την επιστήμη της Φυσικής. Οι εξελίξεις ήταν καταιγιστικές, μια επιστημονική επανάσταση εκτυλισσόταν, οι ευκαιρίες να μελετήσεις κάτι καινούργιο και ανεξερεύνητο πολλές.

Λαμβάνοντας υπόψη όλη αυτή την ιστορία, θα έπρεπε ίσως να γίνουμε σοφότεροι. Να μάθουμε από τα λάθη των προηγούμενων και να μην επαναλαμβάνουμε απόψεις σαν την υποτιθέμενη εκείνη του Λόρδου Κέλβιν. Ποιος ξέρει τι θαύματα μας περιμένουν να τα ανακαλύψουμε στο μέλλον; Τι ιδέες θα ταράξουν συθέμελα τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σύμπαν; Τι τεχνολογία θα αναπτύξουμε που θα μας επιτρέψει να κρυφοκοιτάξουμε σε ένα ακόμα πιο βαθύ επίπεδο τη φύση της πραγματικότητας;

Κι αν όμως δεν είναι έτσι;

Περιεχόμενα

• Τα χαμηλά κρεμάμενα φρούτα

• Τα γρανάζια της επιστημονικής μηχανής

• Τα όρια της νοημοσύνης

---

Το Κοσμικό Λάτε βασίζεται στην υποστήριξη των συνδρομητών του για να συνεχίζει να υπάρχει. Αν θέλετε να γίνετε μέλος και να έχετε πρόσβαση σε όλα τα γράμματα, μπορείτε τώρα να αποκτήσετε συνδρομή με μόλις 15€ τον χρόνο.

---