Άλφα λύκοι, αρσενικά και χιμπατζήδες

Ακόμη ένα ψευδοεπιστημονικό ιδεολόγημα που δε λέει να πεθάνει

Υπάρχουν δύο ειδών άνδρες: Τα άλφα και τα βήτα αρσενικά¹. Ο κόσμος ανήκει στους άλφα. Αυτοί είναι οι πραγματικοί, αυθεντικοί άνδρες, θα έλεγε κανείς. Είναι εκείνοι που βρίσκονται στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας. Έχουν εξουσία, κύρος, χρήματα και ερωτικούς συντρόφους, τα οποία αποκτούν μέσω της ρωμαλεότητας και του ατσάλινου χαρακτήρα τους. Δεν χάνουν τον χρόνο τους αναζητώντας την έγκριση των υπολοίπων αλλά ακολουθούν τους δικούς τους στόχους με αποφασιστικότητα. Έχουν εμπιστοσύνη στις ικανότητες και στον εαυτό τους και δεν επηρεάζονται εύκολα από την κριτική. Παίρνουν πρωτοβουλίες. Δε φοβούνται να επιβληθούν. Γυναίκες και βήτα δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να ανταποκριθούν με έναν και μόνον τρόπο στη γοητεία τους: οι μεν τους ποθούν, οι δε θέλουν να γίνουν σαν αυτούς.

Ετούτο το ιδεώδες της υπεραρρενωπότητας δεν είναι ακριβώς καινούργιο. Σε αυτή τη μορφή, ωστόσο, έγινε δημοφιλές από διάφορους γκουρού, προπονητές ζωής (sic) και καλλιτέχνες της αποπλάνησης (sic x 2) που ευδοκιμούν κυρίως στο διαδίκτυο τις τελευταίες δεκαετίες και ειδικεύονται στη χειραγώγηση και εκμετάλλευση πληγωμένων, ευάλωτων ανδρών και αγοριών. Και, όπως όλες οι ψευδοεπιστημονικές θεωρήσεις που σέβονται τον εαυτό τους, το αφήγημα του άλφα αρσενικού υποστηρίζει πως έχει τις ρίζες του στη φύση και στην επιστήμη. Από πού προήλθε;

Ο μύθος του άλφα λύκου

Σύμφωνα με τη μηχανή αναζήτησης επιστημονικών paper, Google Scholar, κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα (1900-1950) η φράση alpha male εμφανίζεται συνολικά σε 17 επιστημονικές μελέτες. Στο δεύτερο μισό (1950-2000) εμφανίζεται σε 2.890. Παρόμοια τάση δείχνει και το Google Books: Η έννοια του alpha male οριακά δεν υπήρχε πριν το 1960. Τα βιβλία που έγραφαν οτιδήποτε σχετικά με αυτό ήταν ελάχιστα.

Τι συνέβη μετά το '60; Δύο πράγματα.

Πρώτον, ένα βιβλίο του Ντέιβιντ Μεκ². Ο Μεκ είναι Αμερικάνος βιολόγος που ειδικεύεται στη μελέτη των λύκων από το 1958. Ογδόντα οχτώ ετών πλέον, είναι ανώτερος ερευνητής της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Το 1970 κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο, The Wolf: The Ecology and Behavior of an Endangered Species (Ο Λύκος: Οικολογία και συμπεριφορά ενός απειλούμενου είδους). Το βιβλίο συγκέντρωνε έναν τεράστιο όγκο έρευνας πάνω στους λύκους, καλύπτοντας πτυχές που αφορούσαν τις συνήθειές τους, τις κοινωνίες τους, τις σχέσεις τους με τα θηράματα και τα μη-θηράματα, τις ασθένειες και, φυσικά, τους ανθρώπους. Έγινε αμέσως μπεστ σέλερ και διαβάστηκε τόσο από επιστήμονες όσο και από το ευρύ κοινό.

Καθώς περνούσε ο καιρός, ωστόσο, ο Μεκ δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιημένος με τη συνεχιζόμενη επιτυχία του βιβλίου. «Αυτά γνωρίζαμε εκείνη την εποχή, αλλά θα έλεγα ότι έχουμε μάθει περισσότερα για τους λύκους μετά τη δημοσίευση εκείνου του βιβλίου απ’ ό,τι σε ολόκληρη την προηγούμενη ιστορία», λέει σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό The New Yorker. Μετάνιωνε τόσο πολύ γι' αυτά που είχε γράψει, που ζητούσε επανειλημμένα από τον εκδότη του να σταματήσει την κυκλοφορία του βιβλίου - χωρίς αποτέλεσμα. Αυτό που τον ενοχλούσε περισσότερο φαίνεται να ήταν το κεφάλαιο που έγραψε για την ιεραρχία της αγέλης.

Το βασικό πρόβλημα ήταν ότι ο Μεκ βάσισε την έρευνα του σε λύκους που ήταν υπό αιχμαλωσία. Ένας από τους μεγαλύτερους ειδικούς της εποχής ήταν ο Ρούντολφ Σένκελ. «Ήταν λογικό να αξιοποιήσω το έργο του Σένκελ», λέει ο Μεκ, το οποίο εισήγαγε τους όρους καθοδηγητής λύκος (lead wolf) και κυρίαρχη λύκαινα (bitch wolf), τους πρόδρομους των όρων άλφα αρσενικό και άλφα θηλυκό. Ο Σένκελ έγραφε:

Κάθε ώριμος λύκος έχει μια μονίμως έτοιμη δύναμη επέκτασης, μια τάση να διευρύνει όχι την προσωπική του περιοχή, αλλά μάλλον την ελευθερία της κοινωνικής του συμπεριφοράς.

Ο Σένκελ πίστευε επίσης ότι οι λύκοι χρειάζονταν μια διέξοδο για την επιθετική τους ενέργεια, η οποία τυπικά απελευθερωνόταν στα πιο αδύναμα άτομα της κοινωνίας. Οι παραλληλισμοί με τη σύγχρονη κοσμοθεωρία της ανδρόσφαιρας είναι ίσως εμφανείς. Τέτοιες απλουστευτικές αναγωγές και επιλεκτικές ερμηνείες επιστρατεύονται συχνά για την ανέγερση ιδεολογημάτων που επιδιώκουν να νομιμοποιήσουν συγκεκριμένες μορφές κοινωνικής συμπεριφοράς και σχέσεων εξουσίας, παρουσιάζοντάς τες ως αναπόδραστες ή βιολογικά καθορισμένες και αγνοώντας βολικά την επίδραση του κοινωνικοπολιτικού πλαισίου που εξελίσσονται.

«Αποδείχθηκε ότι όλα αυτά ήταν ως επί το πλείστον λανθασμένα», λέει ο Μεκ. Φαίνεται τελικά ότι οι λύκοι κατά κύριο λόγο δημιουργούν αγέλες με την οικογένειά τους. Εκείνοι που βρίσκονται στην κορυφή της ιεραρχίας δε βρίσκονται εκεί επειδή πολέμησαν για τη θέση. Είναι απλώς οι γηραιότεροι ή οι γονείς της αγέλης. Οι λύκοι πράγματι μάχονται μεταξύ τους - όμως οι περισσότερες μάχες γίνονται μεταξύ αγελών, για την εδαφική επικράτηση. Μια αγέλη μπορεί να αποτελείται από μόλις τέσσερα μέλη -δύο γονείς και τα κουτάβια τους- ή να περιλαμβάνει θείες, θείους και μερικές φορές ακόμη και περισσότερα από ένα αναπαραγωγικά ζευγάρια.

Το 2022 (μόλις πριν από τρία χρόνια!), ο εκδοτικός του Μεκ συμφώνησε να σταματήσει την εκτύπωση του βιβλίου. Παρόλο που οι βιολόγοι έχουν σταματήσει εδώ και πολλά χρόνια να χρησιμοποιούν τους όρους άλφα και βήτα, ήταν πλέον πολύ αργά, καθώς είχαν ήδη εισχωρήσει στο λεξιλόγιο της ποπ κουλτούρας.

Το βιβλίο του Μεκ ήταν καθοριστικό αλλά δεν ήταν το μοναδικό που έπαιξε ρόλο στην εξάπλωση των όρων άλφα και βήτα.

Monkey business

Το 1982, ο Δανοαμερικανός πρωτευοντολόγος (σ.σ. πρωτευοντολόγος είναι αυτός που μελετάει τα πρωτεύοντα, δηλαδή τους χιμπατζήδες, τους πιθήκους, τους μπονόμπο κτλ) Φρανς ντε Βάαλ³ κυκλοφόρησε το βιβλίο Chimpanzee Politics: Power and Sex Among Apes (Η πολιτική των χιμπατζήδων: Εξουσία και σεξ μεταξύ των πιθήκων). Σε αυτό, ο ντε Βάαλ περιγράφει τις περίπλοκες κοινωνικές δυναμικές που δημιουργούν οι χιμπατζήδες, τις στρατηγικές για την κατάκτηση και διατήρηση της εξουσίας, τον σχηματισμό και τη διάλυση συμμαχιών, τις τακτικές εξαπάτησης, τη σημασία της συμφιλίωσης έπειτα από συγκρούσεις και τον ρόλο του σεξ ως εργαλείου κοινωνικής διαπραγμάτευσης. Οι χιμπατζήδες, λέει, επιδίδονται σε μηχανορραφίες που θα ζήλευε μέχρι και ο συγγραφέας του Game of Thrones (εντάξει, δεν το λέει ακριβώς έτσι -ίσως επειδή η σειρά βιβλίων δεν υπήρχε ακόμα τότε- αλλά αυτό είναι το νόημα).

Όπως και στην περίπτωση του Ντέιβιντ Μεκ, το έργο του ντε Βάαλ παρερμηνεύτηκε από ένα κομμάτι της κοινωνίας και η ορολογία που χρησιμοποίησε κατέληξε να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό, απογυμνωμένη από το επιστημονικό της πλαίσιο. Ορίστε τι λέει ο ίδιος, σ’ ένα βίντεο στο κανάλι Big Think:

Όλα τα κοινωνικά ζώα έχουν κοινωνικές ιεραρχίες. Αν βάλετε έξι κουτάβια μαζί, θα τσακωθούν για το ποιο είναι το πιο υψηλόβαθμο. Αν βάλετε έξι χηνόπουλα μαζί, αν βάλετε παιδιά μαζί σε έναν παιδικό σταθμό, θα κάνουν το ίδιο πράγμα. Όλα τα νεαρά ζώα, θα προσπαθήσουν να καθιερώσουν την ιεραρχική τους τάξη. Αλλά συνήθως η πρώτη θέση είναι η πιο σημαντική και γι' αυτήν ανταγωνίζονται.

Ο κόσμος μερικές φορές με ρωτάει, τι χρειάζεται για να είσαι άλφα αρσενικό; Και νομίζουν ότι η απάντηση από έναν πρωτευοντολόγο θα ήταν, αυτό που χρειάζεται είναι να είσαι ο πιο δυνατός και ο πιο μοχθηρός και ο πιο επιβλητικός. Αλλά αυτό δεν είναι στην πραγματικότητα αυτό που είναι συνήθως ένα άλφα αρσενικό. Ένα άλφα αρσενικό συνήθως είναι επίσης αξιοθαύμαστο. Προστατεύουν τον αδύναμο, σταματούν τους καβγάδες, έχουν υψηλό επίπεδο ενσυναίσθησης. Οπότε, ναι, μπορεί να θέλεις να είσαι άλφα αρσενικό, αλλά αν οι γύρω σου δεν σε βλέπουν έτσι, δεν πρόκειται να συμβεί.

[...]

Ο όρος άλφα αρσενικό προήλθε αρχικά από την έρευνα για τους λύκους και αναφερόταν, νομίζω, απλώς στον υψηλότερα ιστάμενο αρσενικό λύκο. Αλλά για να εφαρμόσουμε τον όρο όπως κάνουν οι άνθρωποι σήμερα - οι άνθρωποι, συνήθως με τον όρο άλφα αρσενικό, εννοούν έναν νταή. Κάποιον που σε χτυπάει στο κεφάλι και σου υπενθυμίζει κάθε μέρα ότι αυτός είναι το αφεντικό. Είμαι εν μέρει υπεύθυνος γι' αυτό γιατί έγραψα αυτό το βιβλίο, την «Πολιτική των Χιμπατζήδων», και χρησιμοποίησα τον όρο άλφα αρσενικό αρκετά συχνά. Και μετά οι Ρεπουμπλικάνοι στην Ουάσιγκτον, υιοθέτησαν το βιβλίο. Έφτασε επίσης στην επιχειρηματική κοινότητα που άρχισε να παράγει βιβλία για το πώς να γίνεις το άλφα αρσενικό της εταιρείας και να κάνεις τους πάντες να ξέρουν ότι είσαι το αφεντικό και τέτοια πράγματα.

Αισθάνομαι πολύ διχασμένος γιατί ο όρος άλφα αρσενικό για μένα δεν είναι αρνητικός. Οι άνθρωποι πάντα νομίζουν ότι το άλφα αρσενικό είναι ένα είδος προσωπικότητας. Όχι, το άλφα αρσενικό είναι απλώς ο κορυφαίος αρσενικός και μπορεί να είναι ένας πολύ καλός τύπος ή μπορεί να είναι ένας πολύ δυσάρεστος τύπος. Αυτό είναι στην πραγματικότητα άσχετο, αν είναι στην κορυφή, είναι το άλφα αρσενικό. Και νομίζω ότι οι άνθρωποι υπερεκτιμούν την αρσενική κυριαρχία κυρίως επειδή σκέφτονται καθαρά με σωματικούς όρους, αλλά οι κοινωνίες των πρωτευόντων είναι πολιτικά συστήματα και η σωματική δύναμη είναι μόνο ένα μέρος της όλης εξίσωσης. Οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι για τους άλφα αρσενικούς χιμπατζήδες, για παράδειγμα, πρέπει να έχεις υποστηρικτές, δεν μπορείς να το κάνεις μόνος σου. Σημαίνει ότι ένα υψηλόβαθμο θηλυκό μπορεί να έχει τεράστια δύναμη γιατί αν μπορεί να συσπειρώσει όλα τα άλλα θηλυκά πίσω από έναν συγκεκριμένο αρσενικό, αυτή έχει όλη τη δύναμη εκεί. Και επιπλέον, έχεις τους μπονόμπο που είναι επίσης πολύ κοντά μας, εξίσου κοντά με τον χιμπατζή, όπου το άλφα άτομο είναι θηλυκό. Και οι περισσότερες από αυτές τις διαφορές μεταξύ των φύλων είναι στην πραγματικότητα μικρότερες απ' ό,τι νομίζουμε. Εμείς κάπως, στο μυαλό μας, τις μεγαλοποιούμε, αλλά στην πραγματικότητα αν τις μετρήσεις, δεν είναι τόσο μεγάλες.

Γιατί μιλάμε ακόμα για άλφα άτομα;

Κανείς από τους επιστήμονες που εισήγαγαν τον όρο, λοιπόν, δε συμφωνεί με το πώς έφτασε να χρησιμοποιείται. Μάλιστα, ο ένας από τους δύο, ο Ντέιβιντ Μεκ, ήταν τόσο απογοητευμένος με την τροπή που πήρε το θέμα, που προσπαθούσε ενεργά και για πολλά χρόνια να σταματήσει την έκδοση του ίδιου του του βιβλίου, θεωρώντας ότι οι αρχικές του παρατηρήσεις είχαν παρερμηνευθεί και γενικευθεί επικίνδυνα. Ο άλλος, ο Φρανς ντε Βάαλ, αφιέρωσε μεγάλο μέρος του μεταγενέστερου έργου του στην αποσαφήνιση αυτών των παρεξηγήσεων, τονίζοντας την πολυπλοκότητα της κοινωνικής ζωής των πρωτευόντων. Γιατί όμως εξελίχθηκαν έτσι τα πράγματα; Πώς φτάσαμε στο σημείο να ταυτίζουμε τα άλφα άτομα κατά κύριο λόγο με την επιθετικότητα, την αλαζονεία και, εν τέλει, με την τοξική αρρενωπότητα;

Πιστεύω ότι συμβαίνουν κυρίως δύο πράγματα, τα οποία αλληλοτροφοδοτούνται:

Ένα, η ιδέα του άλφα αρσενικού προσφέρει ένα απλό, σχεδόν αρχετυπικό μοντέλο για την κατανόηση των ιεραρχικών δομών, της έλξης και της επιτυχίας. Σ' έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο πολύπλοκος, όπου οι βεβαιότητες κλονίζονται και οι ταυτότητες είναι ρευστές, οι απλές, εύπεπτες εξηγήσεις είναι διαβολικά ελκυστικές. Αυτή η ευκολία, ωστόσο, συχνά επιτυγχάνεται εις βάρος της βαθύτερης κατανόησης των πραγματικών κοινωνικών δυναμικών, οι οποίες, ακόμη και στον κόσμο των ζώων που μελέτησαν οι πρωτοπόροι επιστήμονες, εμπεριέχουν συνεργασία, ευθύνη, ενσυναίσθηση και περίπλοκες κοινωνικές δεξιότητες - στοιχεία που συνήθως απουσιάζουν από την καρικατούρα του άλφα όπως αυτή προβάλλεται. Επιπλέον, η ψηφιακή εποχή, με την αμεσότητα και την απήχηση των απλοϊκών μηνυμάτων (δηλαδή των μιμιδίων) σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και φόρουμ, έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικά γόνιμο έδαφος για τη διάδοση και την ενίσχυση τέτοιων παραμορφωμένων προτύπων, συχνά από αυτοαποκαλούμενους «γκουρού» και «προπονητές ζωής» που κεφαλαιοποιούν την ανθρώπινη ανάγκη για γρήγορες απαντήσεις και εύκολες λύσεις.

Δύο, οι αλλαγές στους ρόλους των φύλων και η αναζήτηση μιας νέας (ή ίσως μιας παλαιάς υπό νέο μανδύα) ανδρικής ταυτότητας. Οι τελευταίες δεκαετίες έχουν φέρει σημαντικές αλλαγές στους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων. Η άνοδος του φεμινιστικού κινήματος (το οποίο, μάλλον όχι τυχαία, ξεκίνησε λίγο πριν ο κόσμος αρχίσει να μιλάει για άλφα αρσενικά) και η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια ζωή έχουν αμφισβητήσει παλαιότερες, πατριαρχικές αντιλήψεις για την ανδρική ταυτότητα και κυριαρχία. Για ορισμένους άνδρες, αυτές οι αλλαγές μπορεί να προκαλούν αβεβαιότητα, αίσθημα απώλειας προνομίων ή ακόμα και υπαρξιακό κενό. Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα του άλφα αρσενικού φαντάζει για κάποιους μια, ας πούμε, σανίδα σωτηρίας. Παρέχει μια φαινομενικά σταθερή ταυτότητα, ένα προσυμπληρωμένο εγχειρίδιο συμπεριφοράς, ένα μονοπάτι που υπόσχεται αναγνώριση, ισχύ και επιβολή σ' έναν κόσμο που αισθάνονται ότι τους αμφισβητεί ή τους περιθωριοποιεί.

Αυτή η ταυτότητα, όμως, είναι συχνά εξωτερικά προσανατολισμένη, βασισμένη στην επίδειξη κυριαρχίας και την απόκτηση συμβόλων κύρους (λεφτά, αυτοκίνητα, πολλούς συντρόφους), παρά στην εσωτερική καλλιέργεια, την αυθεντική συναισθηματική έκφραση ή την οικοδόμηση ισότιμων σχέσεων. Καθίσταται έτσι ένα είδος αμυντικής -ή και αντιδραστικής- απάντησης στις κοινωνικές αλλαγές, ένας τρόπος να ανακτηθεί μια αίσθηση ελέγχου και «ανδρισμού», ακόμα κι αν αυτό το μονοπάτι μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω αποξένωση, σε μια διαρκή, αγχώδη επιτελεστικότητα αρρενωπότητας, και στην αναπαραγωγή συμπεριφορών που βλάπτουν τόσο τους ίδιους όσο και τους γύρω τους.

Κατά κάποιον τρόπο, μοιάζει με την πίστη σε θεωρίες συνωμοσίας.

---

Πάνω στο ίδιο θέμα, ορίστε μια ωραία ανάλυση της λαϊκής κουλτούρας γύρω από τα άλφα αρσενικά από το κανάλι Pop Culture Detective.

Βρίσκω πάντα ενδιαφέρουσες τις δημοσκοπικές έρευνες σχετικά με τις πεποιθήσεις που έχουν οι Έλληνες. Εδώ μπορείτε να διαβάσετε μια τέτοια έρευνα από την People of Greece. Εντυπωσιακό και πολύ ενδιαφέρον μου φάνηκε το εξής: η πλειονότητα των Ελλήνων συμφωνούν με την εφαρμογή αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων (82%). Μάλιστα, η θέση αυτή είναι πλειοψηφική και μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων που καλούνται να αξιολογηθούν (84%). Η σύνδεση του ζητήματος με την άρση της μονιμότητας μειώνει το εύρος της συμφωνίας για το ευρύ κοινό στο 71% και στο 64% για τους δημόσιους υπάλληλους. Όμως, αυτό που μειώνει ακόμα περισσότερο το εύρος της συμφωνίας, είναι η αναφορά στο όνομα του Πρωθυπουργού. Όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρεται ως ο πομπός δήλωσης της θέσης, μειώνει τα επίπεδα συμφωνίας κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, ανεξαρτήτως του αν γίνεται σύνδεση με την άρση της μονιμότητας ή όχι.

Μερικές σκέψεις πάνω στη σκέψη που εκφράζουν απόλυτα και τη δική μου κατάσταση. Μου αρέσει να σκέφτομαι - αν και ενίοτε το κάνω περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται για το καλό μου. Μου αρέσει να κλωθογυρίζω μια σκέψη στο μυαλό μου για ώρες ή και μέρες. Κάποιες φορές το αποτέλεσμα των σκέψεων μου το βγάζω προς τα έξω, κάποιες άλλες το κρατάω για τον εαυτό μου. Ένας από τους λόγους που είμαι περήφανος για το περιεχόμενο που δημιουργώ είναι επειδή το έχω σκεφτεί σχολαστικά στο μέγιστο των δυνατοτήτων μου. Πλέον, ο πειρασμός να εισάγω σκόρπιες, ασύνδετες λέξεις και σκέψεις σε ένα κουτάκι εντολών που θα μου επιστρέψει εντός ολίγων δευτερολέπτων μια έτοιμη, δομημένη επιχειρηματολογία, είναι μη αγνοήσιμος. Νόμιζα ότι χρησιμοποιούσα την Τεχνητή Νοημοσύνη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, σαν έναν σπανίως καλλιεργημένο και ενημερωμένο συνομιλητή που έχει διαβάσει και κατανοήσει ένα τεράστιο κομμάτι της ανθρώπινης γνώσης. Ίσως έκανα λάθος.

Και μιας και ανέφερα την ΤΝ, καλό είναι να θυμόμαστε και ποιοι άνθρωποι βρίσκονται πίσω από τις σχετικές εταιρίες.

Με τον κίνδυνο να ακουστώ σαν χαρακτήρας από τα Κουραφέλκυθρα, αναπολώ λιγάκι την εποχή που η πλοήγηση στο διαδίκτυο δεν ήταν σχεδόν αποκλειστικά ατελείωτο σκρολάρισμα στα social media. Υπάρχει εκεί έξω μια πληθώρα απίστευτων, φανταστικών, φοβερά καλοδουλεμένων πρότζεκτ που δυστυχώς ελάχιστοι άνθρωποι θα συναντήσουν γιατί οι αλγόριθμοι δε θα τους τα σερβίρουν ποτέ. Ας πούμε, δείτε αυτό το υπέροχο αφιέρωμα από το Quanta Magazine για τη φύση του χωροχρόνου που περιέχει άρθρα, βίντεο, εικονογραφήσεις και συνεντεύξεις. Ή αυτή την εκπληκτικά πρωτότυπη στατιστική ανάλυση της εκπροσώπησης ηθοποιών Ασιατικής καταγωγής σε ταινίες του Χόλιγουντ. Η ίδια σελίδα έχει όλο τέτοια κρυμμένα διαμάντια. Να ένα άλλο για το φαινόμενο των γενεθλίων, δηλαδή την αυξημένη πιθανότητα να πεθάνεις την ημέρα των γενεθλίων σου.

1. Για τους πιο μυημένους, υπάρχουν και οι κατηγορίες Σίγμα και Ωμέγα. Ας υποκριθούμε ότι δεν τις γνωρίζουμε.

2. David Mech

3. Frans de Waal