Πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα

Είναι καλή ιδέα, αφεντικό;

Δεν μπορούμε να στείλουμε δύο τρένα σε μια διαδρομή 500 χιλιομέτρων χωρίς να συγκρουστούν μεταξύ τους, θα καταφέρουμε να διαχειριστούμε και να λειτουργήσουμε πυρηνικά εργοστάσια σε αυτή τη χώρα;

Πολλοί το σκέφτηκαν, κάποιοι το είπαν. Η παραπάνω πρόταση έπαιξε σε διάφορες παραλλαγές τόσο στις σκέψεις, όσο και σε σχόλια στα μέσα μαζικής δικτύωσης, μιας μεγάλης μερίδας των ανθρώπων που παρακολούθησαν την αναζωπύρωση της συζήτησης περί πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα. Αφορμή υπήρξε η δήλωση του πρωθυπουργού της χώρας, στον απόηχο της 2ης Συνόδου για την Πυρηνική Ενέργεια στο Παρίσι. Συγκεκριμένα, είπε πως «ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε αν η πυρηνική ενέργεια, και συγκεκριμένα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα».

Ίσως είναι λιγάκι λαϊκισμός, αλλά είναι μια απορία εύλογη. Δεν έχουμε καλό ιστορικό σε παρόμοια θέματα και τα παραδείγματα είναι αρκετά: Μόνο την τελευταία πενταετία, χιλιάδες πολίτες εγκλωβίστηκαν για πάνω από 20 ώρες στην Αττική Οδό λόγω κακοκαιρίας και ο Ντάνιελ έπνιξε τη Θεσσαλία, παρόλο που εκατομμύρια ευρώ είχαν διατεθεί για αντιπλημμυρικά έργα που δεν έγιναν ποτέ. Πριν λίγους μήνες είχαμε το μπλακάουτ των ραδιοσυχνοτήτων επικοινωνίας στον εναέριο χώρο των Αθηνών, λόγω παρωχημένου εξοπλισμού. Είναι τόσο απαρχαιωμένος που δεν υποστηρίζεται πια, λέει, από τον κατασκευαστή. Σαν τα Windows XP που έχεις αφήσει σε εκείνον τον παλιό υπολογιστή γιατί μπορούν να τρέξουν ένα πρόγραμμα που χρειάζεσαι για τη δουλειά σου, ενώ η Microsoft έχει σταματήσει να τα υποστηρίζει από το 2014. Μία εβδομάδα πριν από το δυστύχημα στα Τέμπη του 2023, ο Υπουργός Μεταφορών «διασφάλιζε την ασφάλεια» των τρένων. Είναι άραγε περίεργο που οι πολίτες δεν εμπιστεύονται ότι το ελληνικό κράτος θα μπορεί να λειτουργεί ένα ενδεχόμενο πυρηνικό εργοστάσιο κάτω από αυστηρό εποπτικό έλεγχο, ειδικά αναλογιζόμενοι την έντονη σεισμική δραστηριότητα της χώρας;

Ίσως όχι. Σκεπτόμενος το θέμα, ωστόσο, μου δημιουργήθηκε μια άλλη απορία: η Βουλγαρία, η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Ιταλία -χώρες γειτονικές της Ελλάδας και επίσης σεισμογενείς- έχουν πυρηνικά εργοστάσια. Κάποιες από αυτές μάλιστα από πολύ παλιά. Πώς και δε φτιάχτηκαν ποτέ εδώ;

---

Αυτό το γράμμα είναι δωρεάν και μπορεί να παραμένει έτσι χάρη στην υποστήριξη που λαμβάνουμε από μια μικρή μερίδα αναγνωστών και αναγνωστριών. Αν εκτιμάτε τη δουλειά που κάνουμε, παρακαλώ σκεφτείτε το ενδεχόμενο να αποκτήσετε μια συνδρομή για το συμβολικό ποσό των 15€ τον χρόνο.

---

Το πυρηνικό εργοστάσιο που δεν έγινε

Η πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα έχει μια αναπάντεχα μακρά ιστορία.¹ Τη δεκαετία του 1950 η χώρα βρίσκεται ρημαγμένη από έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο και προσπαθεί δειλά δειλά να ορθοποδήσει. Η ενεργειακή της εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα είναι κάτι που θεωρείται ότι την καθιστά ευάλωτη στις ενεργειακές κρίσεις και στις γεωπολιτικές πιέσεις της εποχής. Έτσι, το 1954 ιδρύεται η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ναι αμέ, υπάρχει μέχρι και σήμερα!) και το 1959 το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών Δημόκριτος (και αυτό υπάρχει μέχρι και σήμερα - έχει κι έναν επιταχυντή μάλιστα τον οποίο έχω επισκεφθεί 😄). Στο μεταξύ, η Βασίλισσα Φρειδερίκη, εκμεταλλευόμενη την αμερικανική πολιτική του Atoms for Peace -ένα πρόγραμμα που παρείχε εξοπλισμό και πληροφορίες σε σχολεία, νοσοκομεία και ερευνητικά ιδρύματα τόσο στις ΗΠΑ, όσο και σε όλο τον κόσμο για την προώθηση της πυρηνικής ενέργειας-, αρχίζει να υποστηρίζει και να διαφημίζει με θέρμη τη νέα, καινοτόμα τεχνολογία που υπόσχεται ενεργειακή ανεξαρτησία. Στο μυαλό της ελίτ της εποχής, η πυρηνική τεχνολογία είναι το απόλυτο σύμβολο του εκσυγχρονισμού και της σύνδεσης με τη Δύση.

Το 1963, το σχέδιο αρχίζει να παίρνει τεχνική μορφή. Σε μια διάλεξη παρουσία της βασίλισσας, ο καθηγητής του ΕΜΠ Μιχαήλ Αγγελόπουλος εξετάζει το ενδεχόμενο ενός αντιδραστήρα 150 MW, αν και παραμένει κάπως επιφυλακτικός λόγω του υψηλού κόστους και της ανάγκης να χτιστεί κοντά στην Αθήνα, κάτι που γεννούσε θέματα ασφάλειας. Τρία χρόνια αργότερα, το 1966, ένας άλλος καθηγητής και οικονομολόγος, επίσης Αγγελόπουλος (Άγγελος αυτή τη φορά… ήταν ο Μιχαήλ και ο Άγγελος 😅), υποστηρίζει φλογερά την κατασκευή ενός μεγαλύτερου εργοστασίου 280–300 MW, ισχυριζόμενος ότι η πυρηνική ενέργεια θα είναι φθηνότερη από τον λιγνίτη (περίπου 40-45 εκατ. δολάρια, έναντι 50 εκατ. δολαρίων για μονάδες λιγνίτη 230 MW). Το κλίμα είναι τόσο θετικό που την ίδια χρονιά ξεκινούν συζητήσεις ακόμα και με τη Βρετανική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας για έναν προηγμένο αντιδραστήρα.

Και κάπου εδώ, η ιστορία γίνεται... μαύρη κωμωδία. Με την έλευση της Χούντας των Συνταγματαρχών, το πυρηνικό όνειρο απογειώνεται στο πλαίσιο της εθνικιστικής προπαγάνδας. Το 1971, ο διευθυντής της ΔΕΗ ιδρύει ένα ειδικό Πυρηνικό Γραφείο, ενώ η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας ανακοινώνει εξωπραγματικά πλάνα, προβλέποντας ότι η χώρα θα είχε 4.200 MW από πυρηνικά εργοστάσια μέχρι το 1990. Το δικτατορικό καθεστώς ψάχνει απεγνωσμένα τρόπους να ενισχύσει το εθνικιστικό του αφήγημα μέσα από την υπόσχεση της ενεργειακής αφθονίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η δικτατορία κάνει επίσημη πρόταση στη Μεγάλη Βρετανία ζητώντας την κατασκευή ενός πυρηνικού σταθμού, τον οποίο μάλιστα απαιτούν να είναι έτοιμος σε χρόνο ρεκόρ, δηλαδή το 1974. Ως πληρωμή, αντί για συνάλλαγμα, της προσφέρουν 40.000 τόνους... ελληνικού καπνού. Η βρετανική καπνοβιομηχανία φυσικά δε δείχνει το παραμικρό ενδιαφέρον.

Όμως, plot twist! Παρότι οι Βρετανοί αρνούνται την πρόταση, η Σοβιετική Ένωση εκφράζει πράγματι ενδιαφέρον για να αναλάβει το έργο με αυτούς τους όρους! Όμως, το καθεστώς των συνταγματαρχών, εγκλωβισμένο μέσα στον έντονο αντικομμουνισμό του, δεν μπαίνει καν στον κόπο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τους Σοβιετικούς. Και κάπως έτσι, ετούτη η παράδοξη απόπειρα απόκτησης πυρηνικού αντιδραστήρα ναυαγεί οριστικά.

Μετά την πτώση της χούντας, η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή αναθερμαίνει το πρότζεκτ. Το 1975, ο Ηλίας Γυφτόπουλος, διακεκριμένος καθηγητής του ΜIT, αναλαμβάνει το Εθνικό Συμβούλιο Ενέργειας. Ο Γυφτόπουλος είναι πεπεισμένος ότι το πυρηνικό ρεύμα θα είναι 20-25% φθηνότερο από εκείνο του άνθρακα. Εν τω μεταξύ, οι Γάλλοι πιέζουν ασφυκτικά την Ελλάδα να αγοράσει γαλλικούς αντιδραστήρες. Από την άλλη, η ΔΕΗ βρίσκεται σε συζητήσεις με την αμερικανική εταιρεία EBASCO, στην οποία τελικά αναθέτει να βρει την ιδανική τοποθεσία για την κατασκευή ενός εργοστασίου. Η EBASCO εξετάζει διάφορα μέρη (όπως τη Λάρισα και την Πελοπόννησο) και καταλήγει στην Κάρυστο, στη νότια Εύβοια, ως το καταλληλότερο σημείο.

Οι κάτοικοι της περιοχής, φυσικά, ξεσηκώνονται. Ένα άρθρο του 2007 στα ΝΕΑ, γράφει:

«Ήταν Απρίλιος του 1978 όταν κάτοικοι των χωριών της περιοχής αντιλήφθηκαν την παρουσία ξένων με μηχανήματα που πραγματοποιούσαν μετρήσεις. Η φήμη ότι η Κάρυστος ήταν μία από τις υποψήφιες τοποθεσίες για την κατασκευή πυρηνικού σταθμού είχε κυκλοφορήσει, αλλά δεν υπήρχε κάποιο έγγραφο που να επιβεβαιώνει το γεγονός. Οι κομματικές παρατάξεις δεν έπαιρναν θέση, ενώ η κυβέρνηση Ράλλη δεν διέψευδε τις φήμες. Οι ξένοι με τα μηχανήματα ήταν η απόδειξη και οι κάτοικοι των χωριών τούς κυνήγησαν με τα φτυάρια», αναφέρει η κόρη του δημάρχου Καρύστου εκείνη την εποχή, κ. Μόσχα Χατζηνικολή.

Την ίδια περίοδο, το ατύχημα στο Three Mile Island των ΗΠΑ αλλάζει ριζικά την κοινή γνώμη και φανερώνει τους ενδεχόμενους κινδύνους ενός πυρηνικού εργοστασίου. Αν και η κυβέρνηση προσπαθεί να καθησυχάσει τον κόσμο, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Ανδρέας Παπανδρέου, πιάνει τον παλμό της κοινωνίας και τον Μάρτιο του 1981, σε μια ομιλία του στη Βουλή, λέει: «Η χώρα μας είναι σεισμογενής. Επικίνδυνα σεισμογενής [...]. Προκαλώ για μια απάντηση [...]. Σε κάθε περίπτωση, πιστεύω ότι όλοι πρέπει να συμφωνήσουμε στην ακόλουθη θέση: Όχι στους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Όχι στο πυρηνικό εργοστάσιο».

Τον Οκτώβριο του 1981, το ΠΑΣΟΚ κερδίζει τις εκλογές και ακυρώνει οριστικά κάθε σχέδιο για πυρηνική εγκατάσταση. Η Ελλάδα αποφασίζει να βασιστεί αποκλειστικά στον δικό της λιγνίτη. Μετά το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ, το 1986, κανείς πια στη χώρα δε θέλει να ακούει για πυρηνική ενέργεια.

Από τότε, το ζήτημα έρχεται και φεύγει από τον δημόσιο διάλογο, χωρίς ποτέ ωστόσο να έχει προχωρήσει πέραν του προφορικού. Στη συζήτηση πλέον έχουν μπει και οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMRs) - θα μιλήσουμε γι’ αυτούς στη συνέχεια, πρώτα όμως ας δούμε κάποια πράγματα γενικότερα για τα πυρηνικά εργοστάσια.

Το πρόβλημα του κόστους

Το 2005, η κυβέρνηση της Φινλανδίας αποφάσισε να κατασκευάσει έναν νέο πυρηνικό αντιδραστήρα (έναν από τους μεγαλύτερους στην Ευρώπη, με καθαρή ηλεκτρική ισχύ 1.600 MW), με αρχικό στόχο την έναρξη της λειτουργίας του πέντε χρόνια μετά, το 2010. Ο αντιδραστήρας είχε προβλεφθεί ότι θα κοστίσει 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Τελικά, ξεκίνησε να λειτουργεί το 2023, 18 χρόνια μετά, και κόστισε όχι 3 αλλά 11 δισεκατομμύρια ευρώ. Το 2017, το Ηνωμένο Βασίλειο άρχισε κι αυτό την κατασκευή ενός νέου πυρηνικού εργοστασίου, με στόχο να λειτουργήσει το 2025. Η ημερομηνία έχει πλέον μετατεθεί για το 2028 και το κόστος κατασκευής έχει διπλασιαστεί, ξεπερνώντας τις 25 δισεκατομμύρια λίρες.

Η κατασκευή ενός πυρηνικού εργοστασίου είναι μια εξαιρετικά περίπλοκη, χρονοβόρα και πανάκριβη διαδικασία, εν μέρει λόγω των αυξημένων προδιαγραφών ασφαλείας. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν περίπου 30.000 εργοστάσια παραγωγής ενέργειας. Από αυτά, μόλις τα 440 είναι πυρηνικά εργοστάσια. Ακόμα κι έτσι, όμως, παράγουν το 10% της ενέργειας που καταναλώνει η ανθρωπότητα. Δεν το λες και λίγο.

Το πρόβλημα των αποβλήτων

Στην πραγματικότητα, ένα πυρηνικό εργοστάσιο δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα εξωφρενικά ακριβό και τεχνολογικά προηγμένο μπρίκι. Η βασική του λειτουργία είναι να βράζει νερό. Μόνο που, αντί για ορυκτά καύσιμα (βουτάνιο, ας πούμε, που έχουν τα γκαζάκια), χρησιμοποιεί τη σχάση βαρέων πυρήνων, συνήθως του ουρανίου-235. Όταν ένας τέτοιος πυρήνας χτυπηθεί από ένα νετρόνιο διασπάται σε δύο μικρότερους, απελευθερώνοντας μια τεράστια ποσότητα ενέργειας υπό μορφή θερμότητας και μερικά ακόμα νετρόνια που συνεχίζουν την αλυσιδωτή αντίδραση. Η θερμότητα μετατρέπει νερό σε ατμό, ο οποίος περιστρέφει μια τουρμπίνα, που κινεί μια γεννήτρια, κι έτσι παράγεται ηλεκτρισμός. Είναι μια διαδικασία με μηδενικές άμεσες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (αφού τίποτα δεν «καίγεται» - παρόλο που καταχρηστικά το ουράνιο αναφέρεται ως «καύσιμο»), αλλά με ένα μεγάλο ραδιενεργό υπόλοιπο.

Τα προϊόντα της σχάσης -τα θραύσματα δηλαδή των πυρήνων που διασπάστηκαν- είναι ασταθή και εκπέμπουν ραδιενέργεια: εξαιρετικά επικίνδυνη ιοντίζουσα ακτινοβολία. Επιπλέον, κάποια άτομα ουρανίου απορροφούν νετρόνια χωρίς να σχαστούν και μετατρέπονται σε βαρύτερα στοιχεία όπως το πλουτώνιο, που παραμένει ραδιενεργό για χιλιάδες χρόνια.

Τι κάνουν, λοιπόν, οι άνθρωποι με τα παράγωγα της πυρηνικής σχάσης; Αυτά τα εξαιρετικά επικίνδυνα και θανατηφόρα πυρηνικά απόβλητα; Σκάβουν τρύπες βαθιά μέσα στο έδαφος και τα θάβουν. Τα στριμώχνουν σε κιβώτια από μπετόν και ατσάλι και τα τοποθετούν εκατοντάδες μέτρα κάτω από τη γη, μέσα σε σταθερά πετρώματα, όπου θα πρέπει να παραμείνουν σφραγισμένα για τουλάχιστον 10.000 χρόνια. Μάλιστα, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), έκρινε ότι τα 10.000 χρόνια είναι λίγα για ορισμένα στοιχεία και επέκτεινε τα όρια ασφαλείας για το αποθετήριο στο Όρος Γιούκα στα 1.000.000 έτη.

Σ’ ένα γενικότερο, φιλοσοφικό σχόλιο, θα μπορούσε να πει κανείς ότι πράξεις σαν κι αυτές είναι η απόλυτη εκδήλωση της ανθρώπινης αλαζονείας. Αν το καλοσκεφτείτε, είναι αστείο το γεγονός ότι για να λειτουργήσει μια τοστιέρα το 2026, απαιτούμε από τους ανθρώπους του 102.026 (αν, φυσικά, υπάρχουν) να διατηρούν ακέραια μια τρύπα στο έδαφος. Ας ασχοληθούν εκείνοι με αυτό το πρόβλημα.

Το πρόβλημα των ατυχημάτων

Ο φόβος για την πυρηνική ενέργεια είναι κατανοητός από ψυχολογική σκοπιά, όμως στατιστικά δυσανάλογος με την πραγματικότητα. Η πυρηνική ενέργεια είναι μία από τις ασφαλέστερες μορφές παραγωγής ηλεκτρισμού, με δείκτη θνησιμότητας 0,03 θανάτους ανά τεραβατώρα (TWh) παραγόμενης ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων των ατυχημάτων στο Τσερνόμπιλ και τη Φουκουσίμα). Από την άλλη, ο λιγνίτης προκαλεί περίπου 24,6 θανάτους ανά TWh, κυρίως λόγω των χρόνιων παθήσεων που προκαλεί η ατμοσφαιρική ρύπανση.²

Βλέπετε, ένα πυρηνικό ατύχημα είναι ένα κινηματογραφικό, στιγμιαίο γεγονός που κυριαρχεί στις ειδήσεις για εβδομάδες ή και χρόνια. Αντίθετα, ο λιγνίτης είναι ένας σιωπηλός δολοφόνος. Τα μικροσωματίδια και τα οξείδια του αζώτου που προκύπτουν από την καύση του άνθρακα, προκαλούν παγκοσμίως εκατομμύρια πρόωρους θανάτους από αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα. Αυτοί οι θάνατοι δεν καταγράφονται ποτέ ως ατυχήματα και είναι δύσκολο να μετρηθούν, μόνο να εκτιμηθούν.

Τώρα, όσον αφορά τον κίνδυνο των σεισμών, ας δούμε λίγο πιο προσεκτικά τι συνέβη στη Φουκουσίμα το 2011. Δεν ήταν ο τεράστιος σεισμός των 9,1 βαθμών στην κλίμακα Ρίχτερ, αυτός καθαυτός, το πρόβλημα. Οι αντιδραστήρες τον άντεξαν μια χαρά και σταμάτησαν τη λειτουργία τους όπως προβλεπόταν. Το πρόβλημα ήταν το τσουνάμι 14 μέτρων που πλημμύρισε τις γεννήτριες ασφαλείας, οδηγώντας σε διακοπή της ψύξης. Σύμφωνα με την Επιστημονική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιπτώσεις της Ατομικής Ακτινοβολίας (UNSCEAR), «δεν έχουν τεκμηριωθεί δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων της Φουκουσίμα που να αποδίδονται άμεσα στην έκθεση σε ακτινοβολία από το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό Φουκουσίμα Νταϊίτσι». Ένας άνθρωπος πέθανε από καρκίνο του πνεύμονα, χωρίς όμως να αποδεικνύεται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ακτινοβολίας και του καρκίνου. Άλλα 6 άτομα εμφάνισαν καρκίνο ή λευχαιμία. Δύο εργαζόμενοι νοσηλεύτηκαν λόγω εγκαυμάτων από ακτινοβολία, ενώ αρκετά άλλα άτομα υπέστησαν σωματικούς τραυματισμούς ως συνέπεια του ατυχήματος. Μετά το ατύχημα, τουλάχιστον 164.000 κάτοικοι της γύρω περιοχής εκτοπίστηκαν μόνιμα ή προσωρινά (είτε οικειοθελώς είτε κατόπιν εντολής εκκένωσης). Παραδόξως, οι εκτοπισμοί αυτοί οδήγησαν σε τουλάχιστον ακόμα 51 θανάτους, με ορισμένους να τους κατηγορούν ότι προκάλεσαν μεγαλύτερη ζημιά από αυτή που απέτρεψαν.

Οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (Small Modular Reactors)

Σε αντίθεση με τα τερατώδη και πανάκριβα οικοδομήματα που είναι τα τυπικά πυρηνικά εργοστάσια, οι SMRs σχεδιάζονται έτσι ώστε να μπορούν να βγουν από τυποποιημένη γραμμή παραγωγής (σαν τα αυτοκίνητα, ας πούμε) και στη συνέχεια να μεταφερθούν έτοιμοι στην τοποθεσία εγκατάστασης. Τα βασικά τους μέρη χωράνε και μεταφέρονται σε νταλίκες, τρένα ή πλοία, και στη συνέχεια συναρμολογούνται στο επιλεγμένο σημείο. Αυτό αντιμετωπίζει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα του κόστους - μειώνει δραστικά το αρχικό κεφάλαιο που απαιτείται, και επιτρέπει σε μια χώρα να ξεκινήσει με έναν μικρό αντιδραστήρα και να προσθέτει άλλους σταδιακά, ανάλογα με τις ανάγκες και τα έσοδά της. Φυσικά, όντας μικροί, η ισχύς που δίνουν είναι επίσης μικρή: κάθε μονάδα δίνει περίπου 300 MW, ενώ ένας μεγάλος σύγχρονος αντιδραστήρας δίνει από 1.000 MW έως 1.600 MW.

Όσον αφορά το θέμα της ασφάλειας, οι SMRs είναι πολύ πιο διαχειρίσιμοι. Αν υπάρξει διακοπή ρεύματος στα παραδοσιακά μεγάλα εργοστάσια πρέπει οπωσδήποτε να λειτουργήσουν αντλίες και εφεδρικές γεννήτριες για να ψύχουν τον πυρήνα, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος τήξης (κάτι σαν αυτό που συνέβη στη Φουκουσίμα το 2011). Οι SMRs έχουν τόσο μικρό μέγεθος που η θερμότητα μπορεί να απομακρυνθεί από μόνη της μέσω της φυσικής κυκλοφορίας του νερού ή του αέρα, χωρίς να απαιτείται ηλεκτρική ενέργεια, νερό από εξωτερική πηγή ή ανθρώπινη παρέμβαση. Θεωρητικά, ο σχεδιασμός αυτός τους καθιστά «αυτο-προστατευόμενους».

Είναι καλή ιδέα, αφεντικό;

Όλη αυτή η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια έχει νόημα κυρίως μέσα στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης. Μπορεί μια στροφή προς την πυρηνική ενέργεια να είναι χρήσιμη για την αντιμετώπιση του προβλήματος; Η παραγωγή ρεύματος από πυρηνικά εργοστάσια σίγουρα δεν είναι απολύτως «καθαρή» - αλίμονο, τίποτα δεν είναι. Στην εξίσωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος πρέπει να ληφθεί υπόψη η εξόρυξη του ουρανίου, ο εμπλουτισμός του, οι κατασκευές, τα απόβλητα και η αποξήλωση των εργοστασίων, στο τέλος της ζωής τους. Όλα αυτά αυξάνουν τις εκπομπές CO₂.

Η ανάπτυξη και κατασκευή πυρηνικών εγκαταστάσεων απαιτεί χρόνο και χρήμα. Κάθε ευρώ που δαπανάται για έναν αντιδραστήρα που θα λειτουργήσει σε 15 χρόνια, είναι ένα ευρώ που δεν επενδύεται σήμερα σε ΑΠΕ, δίκτυα, έρευνα για μεθόδους αποθήκευσης ενέργειας και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων - πράγματα που έχουν άμεση απόδοση. Οι SMRs υπόσχονται να το λύσουν αυτό, αλλά προς το παρόν παραμένουν μια υπόσχεση στα χαρτιά. Δεν έχουμε ακόμα εμπορικά δείγματα που να αποδεικνύουν ότι μπορούν να χτιστούν σε 3-5 χρόνια και με χαμηλό κόστος.

Είναι καλή ιδέα, σε αυτή τη φάση, να επενδύσουμε στην πυρηνική ενέργεια; Δεν ξέρω. Αν δε θέλουμε να εξαρτιόμαστε από το φυσικό αέριο ως καύσιμο-γέφυρα για τις επόμενες δεκαετίες, η πυρηνική ενέργεια ίσως είναι μια λύση που μπορεί να μας κερδίσει χρόνο μέχρι την κλιματική ουδετερότητα. Σ’ ένα παλιό άρθρο στον Guardian, ορισμένοι ειδικοί υποστήριζαν ότι για να αντικαταστήσουμε πλήρως την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται σήμερα από ορυκτά καύσιμα με πυρηνική ενέργεια μέχρι το 2050, θα πρέπει να χτίζονται παγκοσμίως πάνω από 100 νέα πυρηνικά εργοστάσια τον χρόνο. Είναι κάτι τέτοιο ρεαλιστικό;

Είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν πολύ πιο έξυπνοι και ενημερωμένοι άνθρωποι από εμένα, που θα υποστηρίξουν με σοβαρά επιχειρήματα τη μία ή την άλλη πλευρά. Παρόλα αυτά, η σκέψη μου καταλήγει σε κάτι που πολύ εύστοχα γράφει ο Θοδωρής Γεωργακόπουλος στο βιβλίο του Μια ελληνική κλιματική κρίση: «σε ένα σύμπαν με κακές, μέτριες και ανεπαρκείς λύσεις δεν περισσεύει καμία».

---

Σε περίπτωση που σας ξέφυγε

Την περασμένη εβδομάδα ανέβηκε ένα νέο minisode στα social media του Κοσμικού Λάτε. Έχει να κάνει με τον πάγο που βρίσκεται σε άλλους κόσμους: στον Κρόνο, στην Ευρώπη, στον Γανυμήδη και στον Εγκέλαδο.

---

Λέσχη Bookerberg

Τους τελευταίους μήνες τα παιδιά στον Discord σέρβερ έχουν αναβιώσει τη λέσχη ανάγνωσης Bookerberg. Το επόμενο βιβλίο που διαβάζουν είναι το Πιρανέζι, της Σουζάνας Κλαρκ. Η συνάντηση γίνεται διαδικτυακά και έχει προγραμματιστεί προς τα μέσα Μαίου.

Πρόσβαση στη λέσχη (και στον Discord σέρβερ) έχουν όλα τα μέλη του Κοσμικού Λάτε.

1. Πήρα όλες τις πληροφορίες γι’ αυτό το κομμάτι από την εργασία των Στάθη Αραποστάθη, Ασπασία Κανδαράκη, Γιάννη Γαρύφαλλο και Αριστοτέλη Τύμπα.

2. https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy